.jpg)
Het perspectief van het dier: welke kenmerken moet een goede dierentuinomgeving hebben?
Een leefgebied is meer dan alleen een landschap. Voor de dieren die er leven, is het hun thuis, hun werkplek, hun toevluchtsoord en hun dagelijkse omgeving.
Een bezoeker brengt misschien een paar minuten door in een verblijf, maar het dier moet het uren, dagen en nog eens dagen volhouden. Dat is het verschil dat telt.
We praten vaak over leefomgevingen in termen van wat mensen kunnen zien: vegetatie, rotsen, de grootte van ramen, of er actieve dieren aanwezig zijn wanneer bezoekers aankomen. Deze details beïnvloeden de bezoekerservaring, maar ze verklaren niet volledig hoe een leefomgeving functioneert voor de bewoners.
Een nuttige vraag is niet alleen "hoe ziet deze leefomgeving eruit?", maar ook "welke mogelijkheden biedt deze het dier?".
Onderzoek naar de effecten van bezoekers biedt een nuttige kanttekening: de aanwezigheid van bezoekers wordt geassocieerd met negatieve, neutrale en positieve reacties, die variëren afhankelijk van de soort, het specifieke dier, de aard van de interactie en het verblijf. Er is geen solide basis om aan te nemen dat alle dieren bezoekers op dezelfde manier ervaren (Sherwen & Hemsworth, 2019) .
Een mooi uitzicht hebben is niet hetzelfde als een goede omgeving hebben.
Een natuurlijke omgeving kan prachtig zijn, maar als die dieren beperkte mogelijkheden biedt om te foerageren, rond te dwalen, zich vredig te ontspannen of zinvolle activiteiten te ondernemen, is die mogelijk ontoereikend. Het omgekeerde is ook waar: een leefomgeving hoeft niet mooi te zijn om dieren goed te verzorgen. Uiterlijk alleen is geen betrouwbare indicator voor dierenwelzijn.
Ontwerp is belangrijk omdat het het dagelijks leven van een dier beïnvloedt. Ruimte, beschutting, temperatuur, licht, zitstokken, voedsel, sociale interactie en de mogelijkheid om zich tussen verschillende gebieden te bewegen, kunnen allemaal van invloed zijn op hoe een dier zijn omgeving gebruikt. De juiste details hangen af van de soort en het dier zelf, dus er is geen enkel ontwerpkenmerk dat een succesvolle leefomgeving kan garanderen.
De moeilijkste test is om te zien hoe het dier die ruimte in de loop van de tijd kan benutten.
Keuzevrijheid en controle zijn praktische aspecten van welzijn.
Keuzevrijheid betekent niet dat een dier kan doen wat het wil, noch dat aan al zijn voorkeuren te allen tijde kan worden voldaan. Het betekent dat de omgeving passende mogelijkheden biedt: plekken om te rusten, zich te bewegen, te eten, zich te verstoppen, te observeren, te interageren of zich af te zonderen, mits deze mogelijkheden geschikt zijn voor de soort en de omstandigheden van het dier.
Kan dit dier ontsnappen aan lawaaierige of drukke gebieden? Is er een plek waar het kan rusten zonder constant in de gaten gehouden te worden? Kan het kiezen tussen verschillende omstandigheden, zoals zon en schaduw, of juist meer open en beschutte gebieden? Heeft het mogelijkheden om voedsel te zoeken, te verkennen, te klimmen, te zwemmen, op een tak te zitten of zijn vaardigheden op andere manieren te gebruiken?
Deze vragen vormen geen checklist die uniform op alle soorten moet worden toegepast. Het zijn suggesties om zorgvuldig te analyseren of de leefomgeving aan de behoeften van het dier voldoet en of het ontwerp ervan praktisch is.
Deze nadruk op individuele keuzevrijheid komt ook tot uiting in de benadering van dierenwelzijn van de World Association of Zoos and Aquariums , die welzijn beschrijft als dierspecifiek en soortspecifieke keuzevrijheid en individuele controle aanwijst als belangrijke factoren die bijdragen aan positief welzijn.
Wanneer een dier niet gezien wil worden
Voor bezoekers kan de afwezigheid van een dier tijdverspilling zijn. Maar voor het dier zelf kan toegang tot privacy essentieel zijn voor zijn nut.
Dit legt een enorme druk op dierentuinen, wildparken en vogelparken. Zij hebben de verantwoordelijkheid om bezoekers boeiende ervaringen en zinvolle educatie te bieden. Ze moeten er ook rekening mee houden dat dieren geen louter instrumenten voor een voorstelling zijn.
De oplossing is niet om elk dier permanent zichtbaar te maken, maar om bezoekers te helpen begrijpen wat ze zien, zelfs als ze geen dieren kunnen zien. Interpretatie, informatie van dierenverzorgers, verantwoord cameragebruik, beelden van hun natuurlijke leefomgeving en duidelijke uitleg kunnen mensen helpen een band met dieren op te bouwen zonder hen hun mogelijkheid tot terugtrekking te ontnemen.
De aanwezigheid van een verborgen dier betekent niet per se dat er een probleem is. Evenzo mag het terugtrekken van een dier geen reden zijn om vragen over de verzorging ervan te negeren. Het belangrijkste is om de specifieke situatie te begrijpen, patronen te herkennen en de volledige context in ogenschouw te nemen.
Er is weliswaar beperkt, maar direct bewijs voor de voordelen van het bieden van beschutting. In een onderzoek met vijf dwerggeiten en twee schapen in een kinderboerderij bleek ongewenst gedrag af te nemen wanneer de dieren volledig beschut werden gehouden, in vergelijking met gedeeltelijke beschutting of helemaal geen beschutting. De kleine steekproefomvang en de specifieke context zijn belangrijk: dit ondersteunt het overwegen van beschutting, zonder aan te nemen dat de resultaten voor alle diersoorten of faciliteiten gelijk zullen zijn (Anderson et al., 2002).
Een casestudy uit 2023 analyseerde twee Amerikaanse zwarte beren in een dierentuin, die toegang hadden tot meerdere leefomgevingen, waaronder gebieden die niet zichtbaar waren voor bezoekers. Volledige toegang bleek samen te hangen met een 13% lagere kans op rusteloos ronddwalen en een 5% hogere kans op foerageren; de ene beer had minder zicht, de andere niet. Dit is een nuttig voorbeeld dat aantoont waarom zowel de toegang van het dier tot de leefomgeving als de zichtbaarheid voor bezoekers in overweging moeten worden genomen, maar dat er geen universeel effect kan worden vastgesteld op basis van de aanwezigheid van twee beren in dezelfde dierentuin. (Bruno, Hubbard & Lynch, 2023)
Kijk verder dan een moment
Een enkele foto kan misleidend zijn. Observaties van een dier dat rust, loopt, zich verstopt of interactie heeft met een ander dier, moeten in context worden begrepen. Wat is het normale gedrag van dat dier? Hoe laat is het? Welke veranderingen hebben zich voorgedaan in zijn omgeving of routine? Wat laten observaties en verslagen van het personeel zien over de afgelopen dagen en weken?
Goede dierenverzorging is afhankelijk van vele soorten bewijsmateriaal: zorgvuldige observatie, kennis van de soort en het individuele dier, informatie over de gezondheid, verslagen van de omgang met het dier en de ervaring van de mensen die ermee werken. Geen enkel gedrag of uiterlijk van een bezoeker vertelt het hele verhaal.
Hier komt de dagelijkse kennis van verzorgers goed van pas. Zij kunnen subtiele veranderingen opmerken, patronen herkennen en voorspellen of het dier de leefomgeving gebruikt zoals het team bedoeld heeft. Deze kennis wordt versterkt wanneer deze wordt gedeeld, vastgelegd en samen met ander bewijsmateriaal wordt overwogen.
Een overzicht van instrumenten voor de beoordeling van dierenwelzijn in dierentuinen suggereert dat informatie over de beschikbare hulpbronnen in de leefomgeving van het dier gecombineerd moet worden met diergerichte observaties, waarbij ook rekening moet worden gehouden met de noodzaak van soort- of klassespecifieke benaderingen. In de praktijk houdt dit in dat zowel de aangeboden hulpbronnen als de reactie van het dier in de loop van de tijd worden geverifieerd (Jones et al., 2022).
De ervaring van bezoekers kan bijdragen aan hun welzijn.
Dierenwelzijn en de beleving van bezoekers hoeven niet met elkaar in conflict te komen. Zorgvuldig ontworpen leefomgevingen helpen bezoekers het gedrag van dieren beter te begrijpen en bieden tegelijkertijd geschikte rustplaatsen voor de dieren. Duidelijke, illustratieve informatie kan het belang van keuzevrijheid, privacy en natuurlijk gedrag benadrukken. Goed geplande observatiegebieden minimaliseren verstoring en verrijken de ontmoetingen met dieren zonder dat constante zichtbaarheid vereist is.
Soms is de meest waardevolle ervaring voor een bezoeker niet het verkrijgen van het dichtstbijzijnde of duidelijkste zicht op het dier, maar het terugkeren met een beter begrip van het dier en de mogelijkheden die zijn omgeving biedt.
Stel betere vragen.
Kijk de volgende keer dat je een dierentuin, wildpark of volière bezoekt eens verder dan wat je vanaf de straat ziet. Let op de plekken waar een dier graag verblijft, waar het ronddwaalt en hoe het personeel zijn gedrag en verzorging uitlegt.
Voor organisaties kan deze aanpak ook de beoordeling van leefomgevingen verbeteren. In plaats van alleen te vragen naar de schoonheid van een ruimte of de minimale impact op het milieu, kun je beter vragen wat de ruimte het dier biedt, hoe het dier de ruimte gebruikt en wat de observaties van het personeel in de loop der tijd aantonen.
Elke leefomgeving moet niet alleen vanuit het perspectief van de bezoeker, maar ook vanuit dat van het dier worden beoordeeld. Deze verandering van perspectief kan ons helpen betere vragen te stellen, betere ontwerpbeslissingen te nemen en een rijkere ervaring voor iedereen te bieden.
Bent u van plan een nieuwe leefomgeving te creëren of een bestaande aan te passen?
Al meer dan 35 jaar werk ik samen met dierentuinen, wildparken, onderwijsinstellingen en dierencollecties van diverse diersoorten. Ik bied praktische ondersteuning bij habitatontwerp, dierenwelzijn, dierenverzorging, collectiebeheer en personeelsontwikkeling.
Voor een informeel en vrijblijvend gesprek kunt u een e-mail sturen naar contact@animalinsightsconsultancy.com of bellen naar 07971 550 320.
Carl Groombridge
Directeur van de afdeling Dierinformatieconsulting
Om in de marktleegte in de veehouderijsector te voorzien.
Aangehaald onderzoek
Andersen, VS, Benne, MR, Bloomsmith, MA, & Maple, TL (2002). "Schuilplaatsruimte en bezoekersdichtheid reguleren ongewenst gedrag bij dieren in kinderboerderijen." Journal of Applied Animal Welfare Science . https://doi.org/10.1207/s15327604jaws0502_03
Bruno, K., Hubbard, C., & Lynch, E.C. (2023). "Toegang tot meerdere habitats verbetert het welzijn: een casestudie van twee in gevangenschap levende zwarte beren ( Ursus americanus )." Journal of Zoological and Botanical Gardens . https://doi.org/10.3390/jzbg4010010
Jones, N., Sherwen, S. L., Robins, R., McClelland, D. J., en Whitaker, A. L. (2022). "Instrumenten voor welzijnsbeoordeling in dierentuinen: van theorie naar praktijk." Veterinary Science , 9(4), 170. https://doi.org/10.3390/vetsci9040170
Sherwen, S. L. & Hemsworth, P. H. (2019). “De impact van bezoekers op dierentuindieren: implicaties en mogelijkheden voor dierenwelzijn in dierentuinen.” Animals , 9(6), 366. https://doi.org/10.3390/ani9060366
Wereldvereniging van dierentuinen en aquaria (WAZA). “Onze benadering van dierenwelzijn.” https://www.waza.org/priorities/waza-code-of-ethics/our-approach-to-animal-welfare
Opmerkingen